Brug onder druk

Brug 205, de Sint Jansbrug, werd in 1867 aangelegd over de Oudezijds Voorburgwal, vlakbij de Sint Jansstraat. Voor het beeld: in die tijd droegen mannen nog hoge hoeden, zo’n fiets met een groot voorwiel en een klein achterwieletje was je-van-het en je keek vanaf het Damrak zo naar het IJ, want het Centraal Station stond er nog niet. ‘Deze brugdelen zijn ouder dan de Eiffeltoren’, vertelt Berber Renckens, constructeur bij het Ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam. ‘Het materiaal, puddelijzer, is zo’n beetje het sterkste wat ze in die tijd konden maken. Maar het heeft ook een paar nadelen. Omdat in het staal zogenaamde staalslakken worden meegegoten, is het niet over het hele oppervlak even sterk. Ook kan het na verloop van tijd scheurtjes gaan vertonen op die zwakkere plekken, of bros worden.’ 

Kapotte klinknagels 

In de Amsterdamse binnenstad liggen behalve de Sint Jansbrug nog vijf bruggen van dezelfde leeftijd en hetzelfde materiaal. Die worden in het beheerprogramma voor bruggen scherp in de gaten gehouden. In 2023 waren ze aan de beurt voor een grondige onderhoudsbeurt. Toen een brug in slechtere staat bleek dan gedacht, werd ook de Sint Jansbrug extra onder de loep genomen. De staat was niet goed: kapotte klinknagels, brosse breuken en ernstige corrosie. Hij werd afgesloten en weggehaald.

Historische brug 

En toen? De brug moest weer terugkomen, dat was ook de uitdrukkelijke wens van de omwonenden. Bovendien is het een gemeentelijk monument, dus de brug moet er ook na de opknapbeurt uitzien zoals hij altijd was, liefst met zoveel mogelijk originele onderdelen. En zo kwamen de drie liggers, de lantaarnpaal en de balusters – de paaltjes waar straks de brugleuning op rust – terecht in een grote loods van de firma Evenboer in Broek in Waterland. Na het zandstralen om de verf te verwijderen, beoordeelden de metaalwerkers de staat van de onderdelen. En die was niet best. ‘De brugliggers vertoonden meer scheuren en zwakke plekken dan we hadden gedacht’, zegt Berber. ‘Het zag ernaar uit dat we ze niet konden hergebruiken, zo slecht waren ze. Een tegenvaller, ook als je kijkt naar onze planning.’

Gelukkig kon een van de drie liggers toch worden gerepareerd. De andere twee zijn exact nagebouwd, inclusief die kenmerkende klinknagels. Berber: ‘De oude ligger heeft geen dragende functie meer, maar moet wel veilig onder de brug blijven hangen. Daarom wordt de ligger getest. Kan hij zijn eigen gewicht dragen? Is het veilig om hem in de nieuwe brug te verwerken?’

Dansen op de brug 

In de loods worden die metingen uitgevoerd. Met krijt zijn op de oude brugligger markeringen aangebracht. Met een rolmaat lopen Berber en de metaalwerkers al die punten langs om te meten wat de afstand tussen die brugdelen en de grond is. De Sint Jansbrug is gelukkig een voetgangersbrug, er rijden straks geen auto’s of vrachtwagens overheen. Toch krijgt een voetgangersbrug ook heel wat te verduren, legt Berber uit. ‘Er kan een massa mensen op gaan staan springen en dansen, of een hardloopgroep overheen denderen. Marcheren is het zwaarste voor zo’n brug, allemaal stevige voetstappen in hetzelfde ritme. En we testen ook of mensen aan de onderkant van de brug kunnen hangen. Waarom? Dit is Amsterdam, mensen doen hier soms gekke dingen!’ 

De eerste metingen zijn uitgevoerd. En nu? Wachten, even een broodje eten, kop koffie drinken. Na een half uur worden dezelfde punten opnieuw gemeten. Is het oude brugdeel wat ingezakt? ‘Een brugdeel kan nog even zetten’, zegt Berber. ‘Materiaal vervormt een beetje, verbindingen nemen spanning op en de constructie zoekt een nieuw evenwicht. Door na een tijdje opnieuw te meten, kunnen we zien of de vervorming terugveert als de belasting verandert.’ Haar collega noteert de metingen, Berber heeft berekend hoeveel de brug maximaal mag doorbuigen. Voor de volgende meting worden platen op de brug gelegd, met daarop gewichten. Kan de oude ligger daar ook tegen? De metingen laten zien dat alles binnen de veilige marges valt. 

Op z’n plek 

In de Amsterdamse binnenstad liggen behalve de Sint Jansbrug nog vijf bruggen van dezelfde leeftijd en hetzelfde materiaal. Die worden in het beheerprogramma voor bruggen scherp in de gaten gehouden. In 2023 waren ze aan de beurt voor een grondige onderhoudsbeurt. Toen een van de andere bruggen in slechtere staat bleek dan gedacht, werd ook de Sint Jansbrug extra onder de loep genomen. De staat was niet goed: kapotte klinknagels, brosse breuken en ernstige corrosie. Hij werd afgesloten en weggehaald.