De drinkbare gracht

Het idee van drinkbare grachten is niet letterlijk bedoeld, zegt Els er direct bij. “Zelf drinkt ik ook liever een kopje koffie dan een glaasje grachtenwater”, zegt ze. “Het is eerder een prikkelende manier om onze ambitie duidelijk te maken: ecologisch gezonde grachten waar ook de natuur kan floreren.” Dan gaat het om de ecologische kwaliteit van het water, de hoeveelheid zuurstof en de afwezigheid van schadelijke stoffen als fosfaten en stikstof. Want de kwaliteit van het Amsterdamse water kan veel beter!”, volgens Els. “In het water zitten zo’n beetje 200.000 verschillende chemische stoffen die daar niet in thuishoren”, vertelt ze. “Met grote gevolgen. Neem bijvoorbeeld 1 sigarettenpeuk, die kan 1000 liter water vervuilen. Het kraanwater in Nederland is geweldig, maar het oppervlaktewater is erg vies, zelfs het slechtst van alle Europese lidstaten.”

Biodiversiteit is de sleutel

En toch neemt Els regelmatig een duik in dat water, met name in het Oosterdok bij het Marineterrein. En ze is niet de enige: 10 jaar geleden inventariseerde de gemeente dat 1 op de 3 Amsterdammers zwemt in open water in de stad, 1 op de 20 doet dat in de grachten. Dat brengt risico’s met zich mee, want de gracht is geen zwembad. Je kunt er zwemmersjeuk van krijgen, dankzij een wormpje dat bij eenden voorkomt, of diarree als je wat water doorslikt. Ook is er risico op blauwalg of botulisme. Klinkt allemaal niet uitnodigend. Dat grachtenwater moet schoner, voor mens en dier. En zo ontstond het concept van drinkbare grachten.

Els legt het uit: “We laten de natuur zitten met vies en vervuild water. We zien dat die vervuiling in het water een slechte invloed heeft op alles wat erin leeft. Er zijn grote inspanningen nodig om die kwaliteit te verbeteren.” Het vergroten van de biodiversiteit is de sleutel tot de oplossing, volgens haar. “Als het water wat schoner wordt, kunnen er meer verschillende planten groeien. Meer planten betekent meer onderwaterleven, zoals vissen en insecten. Het mooie is dat die planten en dieren dan zelf het water verder opschonen.”

Vanuit de gemeente zijn er daarom ook tal van initiatieven om de kwaliteit van het water in de grachten, plassen en kanalen te verbeteren. Natuurinclusieve kademuren en bruggen dragen bijvoorbeeld bij aan het vergroten van de biodiversiteit. Het liefst ziet Els natuurvriendelijke oevers, waar allerlei planten naast en in het water kunnen groeien en waar de bodem geleidelijk afloopt. Zo kunnen dieren daar ook makkelijk in en uit het water komen. In de binnenstad hebben we vooral te maken met kademuren, maar ook die rechte kades kunnen natuurvriendelijk zijn, volgens Els. “In speciale kratten groeien mosselen, die het water kunnen zuiveren”, vertelt ze. “En we hebben de vissenhotels waar de rivierdonderpad en andere vissen kunnen schuilen en hun eitjes kunnen leggen. Ook kunnen we dobbernatuur in het water aanbrengen, drijvende eilandjes met planten.”

De ijsvogel

Om haar pleidooi voor meer biodiversiteit kracht bij te zetten, neemt Els regelmatig een opgezette ijsvogel mee naar lezingen of bijeenkomsten. “IJsvogels hebben helder water nodig om vis te kunnen vangen, om zichzelf en hun jongen te voeden”, vertelt ze. “Ze brengen drie nesten per jaar groot, per nest tien jonkies. Dan is er veel vis nodig.” Ooit was de ijsvogel een bedreigde soort, maar inmiddels is dat niet meer zo. Vooral aan de randen van de stad komt hij steeds meer voor. “Op zoek naar een nieuwe plek om een nest te bouwen, vloog er eentje tegen de spiegelende ramen van ons kantoor aan het Weesperplein. Dat was een pijnlijk moment. Maar tegelijkertijd een teken dat het beter gaat. Ik heb de vogel laten opzetten en zet hem nu in om mijn verhaal uit te dragen van wat er mogelijk is als we de stad natuurvriendelijker inrichten. Bijvoorbeeld met natuurvriendelijke gebouwen, zachte oevers en natuurinclusieve kades en bruggen”.

Hoopvolle boodschap

Die positieve, hoopvolle boodschap wil Els verder verspreiden over de stad. Met haar initiatief Drinkbare Grachten wil ze bewustwording creëren over het belang van water als onze eerste levensbehoefte en een beweging in gang zetten die inzet op steeds schoner water in de stad. Samen met andere ecologen, betrokken bewoners, deskundigen en beleidsmakers heeft ze een werkplaats opgezet om alle kennis samen te brengen en die groene hoop ook om te zetten in groene daden. Daarbij wil ze zoveel mogelijk lokale gemeenschappen betrekken, want samen zorgen voor meer groen en biodiversiteit is niet alleen goed voor mens en dier, het is ook goed voor de sociale cohesie in de buurt en een gezonde stressvrije leefomgeving.