De innovatiemachine

Kademuren vervangen

Een aantal innovaties passen we al een tijdje toe op de plekken in de stad waar we aan het werk zijn. Denk bijvoorbeeld aan nieuwe technieken om kademuren sneller en met minder overlast te vervangen, en tegelijkertijd meer bomen te sparen. Dat hebben we gedaan op het Singel en de Kloveniersburgwal met de GRB-methode van G-kracht. En aan de Lijnbaansgracht en binnenkort aan de Da Costakade met de EZ-Flowmethode van Kade 2.020.

Nieuw: houten palen

In 2027 vervangen we een deel van de Marnixkade door een nieuw type kademuur: een smalle combiwand. Ook die oplossing biedt meer ruimte aan bomen. En zoals het er nu uitziet bouwen we in 2027 in Noord voor het eerst sinds de jaren ’90 weer een kademuur met houten funderingspalen. Zoals we dat eeuwenlang deden, maar dan net even anders, met een verbeterde constructie. Het grote voordeel is dat je geen staal gebruikt en daardoor veel duurzamer én circulair bouwt.

Renoveren

Als we een kademuur niet volledig hoeven te vervangen, kunnen we hem renoveren. Daarbij vervangen we alleen de onderdelen die aan vervanging toe zijn. Meestal is dat de fundering. We gebruiken daarvoor groutinjectiepalen die we door de bestaande kademuur heen boren. In 2025 hebben we dat toegepast aan de Binnenkant, en in 2026 gebruiken we die techniek aan de Zoutkeetsgracht. Ondertussen ontwikkelen we ook een nieuwe methode waarbij we de groutinjectiepalen combineren met buoycrete. Daarmee voorkomen we dat er zand van achter de kademuur kan wegspoelen en maken we de kademuur nog een stukje steviger, waardoor hij ook langer mee kan.

Stil en schoon

Wat je ook ziet is dat we het merendeel van het werk aan de kademuren vanaf het water doen. Daarmee houden we de rijweg vrij voor bewoners, bezoekers en de nood- en hulpdiensten, ook op de smalle kades in de binnenstad. Best belangrijk, zeker als het gaat om noodgevallen. En wat je op sommige plekken ook al hoort, is dat je eigenlijk heel weinig hoort. Omdat we daar volledig elektrisch werken. Dat is niet alleen geluidsarm, maar ook nog eens uitstootvrij. Dat betekent geen vervelende dieseldampen of andere uitlaatgassen.

Satelliet en drone

Maar voor we aan het werk kunnen, moeten we weten wat we moeten doen: welke bruggen en kademuren nog goed zijn en waar het minder goed gaat. Dat komen we te weten door monitoring, inspecties, en beoordelingen. En ook daarin blijven we innoveren. Met satellietinformatie houden we alle bruggen en kademuren in de gaten. Als we verdachte bewegingen zien, gaan we gerichter kijken met tachymetrie. Verder monitoren we ook de diepte van de grachtenbodem bij de kademuren met sonar. Want hoe dieper de bodem rond funderingspalen is uitgespoeld, hoe instabieler de fundering wordt.

We doen ook fysieke inspecties van de bruggen en kademuren. Bijvoorbeeld met de Resi Powerdrill. Dat is een speciale boor waarmee we de gezondheid van de houten palen onder de kademuren en bruggen 2 keer zo snel en met meer precisie kunnen inspecteren dan met de traditionele methode. En met drones kunnen we de kademuren boven en onder water inspecteren waar duikers moeilijk bij kunnen of waar het duiken risicovoller is.

Proeven, modellen, resultaten

Dankzij archiefstudies, inspecties en wetenschappelijk onderzoek weten we steeds meer over de draagkracht van de bruggen en kademuren: welke bruggen en kademuren in ieder geval de komende 30 jaar nog meekunnen, welke we beter in de gaten moeten houden, en welke binnen nu en een paar jaar echt toe zijn aan herstel. We hebben de afgelopen jaren op grote schaal proeven uitgevoerd om die vraag steeds beter te kunnen beantwoorden. We hebben de funderingspalen en de dekken van bruggen ter plekke en in het lab onderzocht. En we hebben tal van proeven binnen en buiten gedaan om de sterkte van de funderingspalen en het metselwerk van kademuren te bepalen.

Op basis van die proeven hebben we modellen ontwikkeld die een veel scherper en realistischer beeld geven van de resterende levensduur van de bruggen. Dat beeld hebben we nog verder aangescherpt met vervolgonderzoek, en we hebben onze beoordelingen versneld met behulp van de areaalbenadering. Daarbij maken we een indeling per type kademuur of brug en gebruiken de onderlinge overeenkomsten om het zeer complexe rekenwerk veel sneller te kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd hebben we ook proeven gedaan om meer inzicht te krijgen in de hoeveelheid en zwaarte van het verkeer dat over de bruggen en kademuren rijdt.

Al die nieuwe inzichten en methoden zorgen ervoor dat we voor elke brug en elke kademuur steeds beter kunnen voorspellen hoe lang ze nog meegaan voordat we moeten ingrijpen. In 2019 dachten we dat we 90% van de ruim 800 bruggen en 70% van de 200 kilometer kademuur binnen 30 jaar moesten vervangen. Dat is inmiddels teruggebracht naar 10% en 25%. Dat alleen al verdient een prijs voor duurzaamheid en behoud van erfgoed.

Decision support systems

Maar goed, ondanks die klinkende cijfers zijn er nog meer dan genoeg bruggen en kademuren om te herstellen. Hoe bepalen we nu welke bruggen en kademuren we wanneer gaan herstellen en met welke methode? Dat is een heel complexe afweging, omdat we dat werk midden in een drukke stad doen. Waar nood- en hulpdiensten door moeten en winkels bevoorraad moeten worden, waar bomen staan en woonboten liggen, en waar ook andere partijen aan het werk zijn, met de aanleg van nieuwe gasleidingen, het vervangen van rioleringen, of het repareren van drinkwaterleidingen. Daarom ontwikkelen we zogenaamde decision support systems. Dat zijn slimme digitale systemen waarmee we verschillende scenario’s door kunnen rekenen om die complexe keuzes goed te kunnen maken en onderbouwen.

Duurzaam en groen

Die decision support systems houden ook rekening met ambities die we hebben en prioriteiten die we stellen. Zoals duurzaamheid, biodiversiteit, het bewaken van ons erfgoed en het behoud van bomen. Op het gebied van duurzaamheid hebben we al grote stappen gezet dankzij de scherpe beoordelingen. Want hoe minder bruggen en kademuren we hoeven te vervangen, hoe duurzamer we bezig zijn. En op die manier houden we ook het originele erfgoed zo goed mogelijk in stand.

Maar we doen nog meer. Bijvoorbeeld door het gebruik van grondstoffen als staal en beton verder terug te dringen. En door te experimenteren met aquathermie: energie uit het grachtenwater waarmee we de huizen kunnen verwarmen. Ons werk aan de bruggen en kademuren biedt ook kansen om de natuur in de stad een handje te helpen. Met vishotels die we onder de kademuren hangen en vergroening van de kademuren zelf zorgen we voor meer biodiversiteit, en daarmee voor een gezondere stad – voor mens en dier. We gaan ook experimenteren met drijvende, groene eilanden voor de kademuur met planten die het grachtenwater zuiveren. En we denken na over mogelijkheden om op plekken buiten de binnenstad kademuren te vervangen door natuurlijke glooiingen.

Bomen

Als we het hebben over een groene stad, dan hebben we het natuurlijk ook over de bomen. De rijen iepen langs onze grachten zijn uniek in de wereld, en onmisbaar voor de klimaatadaptatie en leefbaarheid van de stad. De gevoelstemperatuur onder een boom aan de kade kan in de zomer tot wel 30 graden lager liggen dan in de volle zon. Daarom willen we de bestaande bomen zoveel als mogelijk behouden, ook bij kadeherstel. Dat doen we bijvoorbeeld door ze tijdens de werkzaamheden tijdelijk naar een bomencamping te brengen. Daarnaast hebben we methoden van kadevervanging ontwikkeld waarbij we bomen op de kade tijdens de werkzaamheden vaker kunnen laten staan. En we ontwikkelen nieuwe kadeconstructies die bomen meer groeiruimte voor hun wortels geven.

Voor de Amsterdammer

Het werk aan de bruggen en kademuren is noodzakelijk om de infrastructuur in stand te houden. En dat geeft overlast. Maar we willen die overlast wel tot een minimum beperken. Dus zo geluidsarm mogelijk werken, en als het kan zonder uitstoot van dieselgeneratoren. Vanaf het water werken, bouwmaterieel en bouwmaterialen over het water af- en aanvoeren. De kade, de woningen, de winkels en horeca in de buurt bereikbaar houden. En maatwerk leveren aan woonbootbewoners die tijdens onze werkzaamheden met heel hun hebben en houden moeten verkassen.

Spelende kinderen

We werken ook met een gebiedsgerichte aanpak, om onze plannen samen met de bewoners en ondernemers in de buurt zoveel mogelijk af te stemmen op wat zij nodig hebben en belangrijk vinden. En tot slot kijken we met onze werkzaamheden aan de bruggen en kademuren ook vooruit, zodat we in de toekomst kunnen blijven genieten van de schilderachtige grachten en de prettige leefomgeving die ze bieden. We kijken naar mogelijkheden om zwaar verkeer op de smalle kades aan banden te leggen, te beginnen in het Wallengebied. De alternatieven voor zwaar verkeer zoeken we in transport over water en overslag naar kleine voertuigen op de weg. En we kijken naar mogelijkheden om meer ruimte te maken voor fietsers en voetgangers, bewoners of bezoekers die even lekker op een bankje een broodje willen eten en naar de bootjes willen kijken, en voor kinderen die er veilig moeten kunnen lopen en buitenspelen.